Seks of geen seks? Wie beslist?

Strandgangers en romantiek
Vrouwen met een beperking worden op grote schaal misbruikt
Geschatte tijd om tekst te lezen: 6 minu(u)t(en)

Foto Copyright Aditi vzw

Een verhaal van rechten, kwetsbaarheid en een geïntegreerde aanpak.

Casussen
Lies is een jonge vrouw van 26 jaar. Ze heeft een matig verstandelijke beperking. De ouders van Lies hebben een afspraak voor een intakegesprek in een voorziening voor volwassenen met een verstandelijke beperking. De directie legt de werking nauwkeurig toe, ook het beleid omtrent seksualiteit wordt met  de ouders besproken. Dan vertelt de directeur dat het een voorwaarde is dat Lies  anticonceptie neemt of gesteriliseerd wordt om te kunnen opgenomen worden.  De ouders stellen zich de vraag of een organisatie een dergelijk voorwaarde mag stellen?

 
Sandra is een vrouw van 45 jaar, met een zware motorische beperking. Ze is zwakbegaafd. Omwille van haar zwakke netwerk, heeft deze vrouw het statuut bescherming van goederen en persoon. Een bewindvoerder werd aangesteld. Sandra wordt door de psychologe van de voorziening ondersteunt o.a. voor al haar vragen omtrent  seksualiteit. Sandra wenst beroep te doen op seksuele dienstverlening daar ze op geen enkele andere manier haar seksualiteit kan beleven. De bewindvoerder heeft moreel bezwaar en weigert geld vrij te maken voor deze zorgvraag. De psychologe stelt zich de vraag of een bewindvoerder dit mag beslissen?

 
Paula is een tachtigplusser die reeds één jaar in een woonzorgcentrum woont. Haar man is twee jaar geleden overleden en sinds dat moment gaat het minder goed met Paula.  Haar kinderen hebben  beslist om moeder  te laten opnemen in het woonzorgcentrum. Paula zit in een beginnende dementiefase. Maurice is een man die sinds enkele maanden verblijft op de afdeling. Ook Maurice zit in de eerste fase van dementie. Sinds enkele weken zoeken ze elkaar vaak op, wandelen hand in hand, geven af en toe een dikke knuffel of een smak van een kus en trekken zich regelmatig terug op de kamer. Ze voelen zich goed bij elkaar. De dochter van Paula heeft het moeilijk met het gedrag van haar moeder en eist van het personeel dat ze moeder weghalen bij Maurice. Ze dreigt met gerechtelijke stappen. De verzorgenden stellen zich de vraag of ze moeten volgen in de wensen van de kinderen?

Wetgeving
Deze casussen zijn ongetwijfeld herkenbaar voor zorgverleners. Geen gemakkelijk materie!  Wat doe je als professioneel of familielid in dergelijke situaties? Kan de cliënt wel zelf beslissen? Weet hij of zij waarover het gaat, wat mogelijke gevolgen kunnen zijn? Wat zeggen seksuele rechten en wie kan beslissen over het seksuele leven van de ander. Waar ligt de grens en welke  verantwoordelijkheid hebben we als  zorgverlener of als organisatie. We proberen heb even op een rijtje te zetten.
“Ieder mens heeft seksuele rechten”! [1]

Wanneer we dit vertalen naar mensen met een beperking (lichamelijk, cognitief, sensorieel, psychisch) kunnen we stellen dat iedere persoon met een beperking het recht heeft:
•    om in alle vrijheid zelf invulling te geven aan zijn of haar seksuele leven, om relaties, met wederzijdse toestemming aan te gaan en te verbreken
•    om te groeien in zijn of haar seksualiteit
•    op betrouwbare informatie over seksualiteit, op relationele en seksuele vorming
•    om toegang te hebben tot ondersteuning om de hoogst haalbare standaard van seksuele gezondheid te bereiken, inclusief toegang tot voorzieningen (anticonceptie, veilige abortus, seksuologische hulp….)
•    om niet overgeleverd te zijn aan de individuele seksuele opvattingen van de context
•    op een menselijke en waardige omgeving waar er respect is voor lichamelijk integriteit
•    om niet seksueel misbruikt te worden

Een belangrijk vertaling van seksuele rechten is dat ieder persoon recht heeft om zelf invulling te geven aan zijn of haar seksuele leven. We spreken over het zelfbeschikkingsrecht of het recht op gewenste seksualiteit. Dit betekent dat je toestemt en dat je aangeeft dat je iets wil. In België moet je minstens 16 jaar zijn om te kunnen toestemmen.

Dit zelfbeschikkingsrecht vertrekt vanuit het principe van het consensualisme. Dit  betekent dat er consensus moet zijn en dat partners de wil kunnen uiten om  seks te hebben. Hiernaast voorziet het strafrecht ook maatregelen ter bescherming van ongewenste seksualiteitsbeleving. Het strafrecht omschrijft welke vormen van seksualiteitsbeleving strafbaar zijn. Dit recht op bescherming vertrekt vanuit het principe van non-consensualisme.

Er is geen consensus, de wil in te stemmen met seks is er niet. In het strafrecht omschrijft men non-consensualisme  als volgt : “…wanneer de daad is opgedrongen door middel van geweld, dwang of list of mogelijk is gemaakt door een onvolwaardige of een lichamelijke of een geestelijke beperking van het slachtoffer (Art. 375 al.1-2 SW).
Dit laatste “…onvolwaardige of een lichamelijke of een geestelijke beperking van het slachtoffer “, roept soms vragen op bij de context.

Wil dit zeggen dat iemand met een geestelijke of lichamelijke beperking sowieso als wilsonbekwaam wordt gezien? Betekent dit dat een persoon met dementie op geen enkele manier kan instemmen met seksuele handelingen? Heeft iemand met het statuut van bescherming van goederen en/of persoon dan geen enkele mogelijkheid om seksualiteit te beleven?…
Wanneer we in de ondersteuning van kwetsbare mensen louter vertrekken vanuit het strafrecht, dan gaan we te kort door de bocht. Zorg verlenen is meer dan het toepassen van het juridische recht. De ondersteuning van deze doelgroep vraagt een geïntegreerde, contextuele benadering.
Uitgangspunt is en blijven de seksuele rechten van mensen. In de eerste casus over Lies, de vrouw die slechts een plaats kan krijgen binnen een organisatie wanneer ze anticonceptie neemt of zich laat steriliseren, wordt haar de vrijheid ontnomen om zelf hierover een beslissing te nemen. De organisatie kan het  verplicht gebruiken van anticonceptie niet afdwingen. Als organisatie is men verantwoordelijk dat Lies op een duidelijke manier geïnformeerd wordt over anticonceptie en eventueel sterilisatie. Tevens heeft men ook de plicht deze vrouw te ondersteunen in haar seksualiteit door het geven van vormingen, informatie, begeleiden van relaties….
“Wanneer is iemand in staat om zelf een beslissing te nemen? Weet de persoon wel  waarover hij of zij beslist? …” Om een antwoord te kunnen bieden op deze vragen, is het noodzakelijk om steeds  te vertrekken vanuit de zorgvraag van de betreffende persoon. Onze opdracht  is om een zo objectief mogelijk inschatting te maken van deze zorgvraag. We brengen met andere woorden de beeldvorming seksualiteit [2]  in kaart. “Wie is deze persoon? Wat weten we van de levensgeschiedenis?  Op welk niveau (cognitief, sociaal)  functioneert hij/zij?

Wat kan de persoon emotioneel aan? ….”. Methodieken kunnen  handvaten geven om het gesprek met, of betreffende, de cliënt te voeren. Anderzijds geven methodieken de mogelijkheid om te komen tot een zo objectief mogelijk beeld van iemands seksueel functioneren. Binnen de zorgverlening is het een aandachtspunt om bewust te blijven van je eigen referentiekader seksualiteit.

Dit referentiekader kan met andere woorden nooit eenzijdig het uitgangspunt zijn. In de casus van Sandra, de vrouw die wenst beroep te doen op seksuele dienstverlening, kan het morele bezwaar van één persoon niet doorslaggevend zijn. Het begint met de vraag van deze vrouw au serieus te nemen.

Vervolgens vanuit beeldvorming haar zorgvraag in kaart te brengen. Haar zo goed mogelijk informeren over de inhoud van seksuele dienstverlening, zodat zij een goed geïnformeerde beslissing kan nemen. En ook al zit iemand in een beschermingstatuut, de fundamentele rechten blijven van toepassing. De kalenderleeftijd blijft in deze de referentieleeftijd.
Wanneer er sprake is van ernstige verstandelijke beperking of dementie, wordt de beeldvorming eens zo belangrijk. In casus 3, het verhaal van het koppel in een beginnende dementiefase, kan o.a. de methodiek “Ondersteuningsboom bij dementie en seksualiteit” [3] handvaten bieden.

Dit is een methodiek waar in een boomstructuur verschillende stappen van ondersteuning worden voorgesteld. Doel is om samen met de betrokkenen rond deze perso(o)n(en) te praten over mogelijke ondersteuningsvormen. Op deze manier trachten we te komen tot een door iedereen gedragen respectvolle bejegening en ondersteuning van kwetsbare mensen. Ook in deze casus kan de eenzijdige mening van één familielid niet doorslaggevend zijn.
Seksualiteit blijft een gevoelig thema waar iedere persoon, vanuit een eigen referentiekader, mee omgaat. Seksualiteit heeft altijd met grenzen te maken (persoonlijke grenzen, ethische, maatschappelijke, juridische grenzen ….). Omwille van dit gegeven, wordt een beslissing best nooit genomen door slechts één enkele persoon, zijnde een zorgverlener, een arts, bewindvoerder, ouder, kind of familielid.  Het ondersteunen van de seksualiteit van kwetsbare  mensen verdient extra aandacht. Welke ondersteuning iemand nodig heeft, is een gegeven dat best bepaald wordt vanuit een geïntegreerde en contextuele benadering waarin de persoon met beperking steeds centraal staat.  In dit overleg blijft het seksuele rechtenkader het uitgangspunt.

Seks of geen seks??? Het mag niet afhangen van individuele opvattingen maar moet steeds worden bekeken vanuit de context.
[1] http://www.worldsexology.org/wp-content/uploads/2013/08/declaration-of-sexual-rights.pdf
[2] Beeldvorming seksualiteit bij mensen met een beperking: hermeneutische cirkel van Ellen Suykerbuyk en Erik Bosch.
Beeldvorming seksualiteit  bij ouderen: methodiek Aditi vzw.
[3] Ondersteuningsboom  bij dementie en seksualiteit; Aditi vzw

Bronnen

Nieuwsbrief Aditi vzw juli 2017

© De copyrights van de hier weergegeven tekst(en)/foto's rusten bij de oorspronkelijke auteur(s). Geen overname tenzij met toestemming van de oorspronkelijke auteur(s). Vermelding op deze website is enkel om educatieve en/of wetenschappelijke redenen. Onderaan de informatie vindt u telkens zoveel mogelijk de originele bronnen voorzover ons bekend. Inden er auteursrechterlijke of privacyschendingen zijn, zijn die onvrijwillig door onbekendheid/onwetendheid en niet met opzet gebeurd. Mocht u het ongepast vinden dat uw eigen informatie/foto's/portretafbeeldingen op deze website worden vermeld of is er geen correcte bronvermelding naar uw informatie, contacteer dan gerardgielen@telenet.be met opgave van de betrokken schending van copyrights en de betrokken webpagina. De info zal dan zo snel mogelijk aangepast en/of verwijderd worden. We hopen op uw begrip bij een eventuele schending.

© This site is non commercial, only educational. All information is copyrighted from the original authors. If you find information or pictures on this site that are copyright to you, or that present you or relatives on the pictures and we have used them by accident without legal permission, please contact us immediately about the violation with link to the picture or webpage where you found it and the text or pictures will be removed asap. Contact gerardgielen@telenet.be in case. Thanks for your understanding for not respecting your privacy or copyrights by accident.

Praktijk voor seksuologische counseling, (partner)relatieproblemen, begeleiding bij seksueel trauma, specifieke seksuele voorkeuren, seksuele oriëntatie, enz. Locatie : Hasselt (Belgisch Limburg) Meer info http://www.seksuologiepraktijk.be

Print Friendly, PDF & Email