Seks bij ouderdom en mentale aftakeling?

‘Seks verhoogt kans op hartaanval niet’
Helft van 50 plussers heeft nog maar zelden seks
Geschatte tijd om tekst te lezen: 11 minu(u)t(en)

In de Verenigde Staten verdeelt momenteel een aanklacht wegens seksueel misbruik door een bejaarde man de staat Iowa in hevige voor- en tegenstanders. Henry Seks en ouderenRayhons, 78 jaar oud en sinds 1997 Republikeinse vertegenwoordiger van de staat Iowa werd beticht van het hebben van seks met zijn geestelijk onbekwaam verklaarde vrouw die in een verzorgingstehuis verbleef.

Hij kreeg op 15 mei jl. te horen dat zijn vrouw, de 78-jarige Donna Rayhons, niet meer over de nodige geestelijke vermogens beschikte om zelf te kunnen instemmen met seksuele activiteiten en dus geen toestemming tot seks meer zou kunnen geven. Donna Rayhons leed aan de ziekte van Alzheimer en was zodanig geestelijk afgetakeld dat ze niet meer voor zichzelf kon beslissen. Henry en Donna waren getrouwd sinds 2007. Voorheen was de dame 48 jaar getrouwd geweest met haar in 2001 overleden partner. Zes jaar later hertrouwde ze met Henry en steunde hem in al zijn politieke functies.

Op 23 mei was Henry de kamer van zijn vrouw in het verpleeghuis binnen gegaan en had hij de gordijnen dicht getrokken die haar scheiden van haar kamergenote. Donna lag immers met twee op de kamer. De kamergenote vertelde later personeel dat de geluiden die ze hoorde, aangaven dat Rayhons zich bezig hield met seksuele activiteiten met zijn vrouw. Een surveillance video toonde dat de man daarna het ondergoed in een waszak gooide toen hij de kamer verliet. Rayhons bekende achteraf dat hij inderdaad seks had gehad met zijn vrouw en gaf toe dat hij wist dat zijn vrouw niet meer over de cognitieve vermogens beschikte om daar toestemming voor te geven. Maar hij vertelde dat ze voor de ziekte van zijn vrouw wel een intens seksleven hadden en dat zijn vrouw toen van seks genoot. De dochter van de dame, Suzan Brunes, had bij de vaststelling in mei de tijdelijke voogdij over haar moeder gekregen.

Henry Rayhons wordt nu beschuldigd van seksueel misbruik en verkrachting binnen het huwelijk. Pas na het betalen van een borgtocht van 10.000 dollar mocht hij de gevangenis verlaten. Het proces volgt later. Volgens de wetgeving in Iowa is seks hebben met een partner die geen toestemming heeft gegeven een gewelddadig misdrijf, ook al gebeurt het binnen het huwelijk door één van de echtgenoten. Ondertussen is de man ook onder publieke druk uit zijn politieke ambt moeten stappen. Donna overleed op 8 augustus zodat de dame niet meer kan getuigen wat er zich precies heeft afgespeeld voorzover ze daar nog mentaal toe in staat was. Het was enkel op basis van de verklaringen van de kamergenote en de reactie van de dochter, die het huwelijk met Henry nooit had goedgevonden, dat de aanklacht was ingediend.

Henri’s zoon sprak van een heksenjacht omdat hij zijn vader kende als een vriendelijke en aardige man die nog steeds dolverliefd was op zijn zieke vrouw ook al herkende ze hem nauwelijks. Ze knuffelden nog vaak zoals ze vroeger deden, hij gaf haar altijd een kus als hij kwam en wegging en hij vond het normaal dat beiden, ondanks de mentale aftakeling van de vrouw, nog seksueel contact zouden kunnen hebben, zelfs al moest dit in het verpleeghuis gebeuren.

Voor België is geen gelijkaardig feit bekend, maar het thema seks op oudere leeftijd, seks binnen een verzorgingstehuis en seks met iemand die omwille van een ziekte met mentale aftakeling niet meer mentaal in staat is om toestemming te geven, zelfs binnen een huwelijk is ook hier brandend actueel. Maar men praat er niet over omdat het een taboe-onderwerp is.

Zo bestaat er bij ons bijvoorbeeld nog heel veel onduidelijkheid omtrent personen met een mentale handicap en de mate waarin ze in staat zijn om toestemming te geven tot seksuele handelingen. In 2011 sprak de rechtbank een vrouw uit Reet vrij, omdat ze seks had gehad met een 23-jarige mentaal gehandicapte man met de intellectuele vermogens van iemand van 7 jaar. Ze had de mentaal gehandicapte man niet gedwongen tot seks en geen geweld gebruikt. Omgekeerd zou de uitspraak wellicht wel heel anders geweest.

Onder de 16 jaar kan een slachtoffer in België niet geldig toestemmen in seksuele contacten. Die bescherming geldt niet voor personen met een mentale handicap die meerderjarig zijn maar een mentale leeftijd jonger dan 16 hebben.

Ook in België geldt de regel dat toestemming tot seks vereist is en verkrachting binnen het huwelijk tussen echtgenoten is strafbaar als er geen toestemming was gegeven om seks te hebben. Praktisch altijd zijn de mannen degenen die van verkrachting beschuldigd worden.

Voor vele mensen met een ziekte waarbij men fysiek of mentaal aftakelt en bij ouderdom geldt dat zij een andere invulling aan seksualiteit moeten geven. Maar dat betekent niet dat zowel de gezonde partner als de zieke partner geen behoefte aan intimiteit en seksueel contact meer hebben. Omstandigheden zoals verblijf in een ziekenhuis, verpleeghuis of bejaardentehuis waarbij continu verzorgers in en uitlopen creëren weinig optimale omstandigheden om seksuele gevoelens te uiten. In ziekenhuizen en revalidatiecentra is er weinig mogelijkheid om — niet alleen in de seksuele betekenis — intiem te zijn met de partner. Er wordt nog te weinig bij stil gestaan dat dit ook een deel van de zorg voor een patiënt en zijn partner zou kunnen zijn. De kwestie wordt nog moeilijker als de gezonde partner nog seks wil en de zieke partner omwille van mentale aftakeling niet meer kan instemmen. Moet men seks dan maar voor de toekomst volledig uitsluiten omdat er geen toestemming meer gegeven kan worden?

Hoewel elke ziekte anders is, kunnen personen met Parkinson of dementie, ook al is er verregaande mentale aftakeling nog prettige ervaringen opdoen door seks. Hen tot seksloze wezens herleiden omdat ze niet meer mentaal kunnen instemmen of de omstandigheden er hen niet meer toe in staat stellen, is dan ook af te wijzen. Ook oudere en zieke mensen kunnen nog steeds zin in seks krijgen. Het kunnen prettige herinneringen aan eerdere seksuele ervaringen zijn, een aanraking, een blik, gedachten, geuren, beelden, enz. Om intimiteit te voelen of opgewonden te geraken is het niet noodzakelijk om geslachtsgemeenschap te hebben of klaar te komen. Gewoon naakt samen zijn, knuffelen, betasten en strelen kan ook heel opwindend en liefdevol zijn.

Wanneer iemand een chronische ziekte krijgt met mentale of fysieke aftakeling, staat de ziekte centraal en wordt de persoon in kwestie vaak nog slechts gezien als patiënt. Er wordt dan niet meer aan seksualiteit gedacht, laat staan dat er over wordt gesproken. Noch artsen, noch verplegend personeel spreken spontaan met hun (oudere) zieke patiënten en hun partners over seks en ook de gezonde partners durven bijna nooit vragen te stellen over seks aan de verzorgers en artsen. In hun opleidingen hebben de hulpverleners daar amper iets over geleerd. Vroeger was de eerste zorg van artsen dat ze hun patiënten in leven hielden. Maar inmiddels is er op dat vlak zoveel vooruitgang geboekt dat men zich nu ook de vraag kan stellen: wat met de kwaliteit van dat leven? Seksualiteit levert een belangrijke bijdrage aan die levenskwaliteit. Hulpverleners weten er bijgevolg niet genoeg over, en hebben als gevolg een zekere schroom om het thema ter sprake te brengen bij hun patiënten. Vaak is het ook een kwestie van tijdsgebrek: een gesprek over seksualiteitsbeleving neemt wat meer tijd in beslag dan een routineonderzoek. Het zou al een hele vooruitgang zijn als artsen en andere hulpverleners routinematig naar het seksueel functioneren van patiënten met een chronische ziekte zouden informeren en dat verzorgingstehuizen het kunnen hebben van intiem contact zouden faciliteren wanneer de betrokkenen daarom verzoeken. In gevangenissen heeft men speciale ruimtes voor intiem contact, maar privacy voor seks wordt in de meeste verzorgingstehuizen niet voorzien. Bejaarden die nog seks willen worden door het personeel als oude zotten aanzien en er wordt meewarig mee gespot. Hier is echt een mentaliteitswijziging nodig.

Seks willen mag niet iets zijn om zich over te schamen. Behalve dat seks moeizaam kan worden voor mensen met pijn, kan seks ook juist een pijnverminderend effect hebben. Er worden endomorfines vrijgegeven die geluksverhogend en pijnstillend kunnen werken. Aan de ene kant is er de afleiding die plezierige seks kan geven aan de andere kant doet seksuele opwinding en vooral een orgasme de pijndrempel tijdelijk verhogen. Dat heeft te maken met pijndrempelverhogende stoffen die vrijgemaakt worden bij seksuele stimulatie.

Inzake toestemming geven, zou het wellicht niet slecht zijn dat mensen tijdens hun mentaal nog gezonde leven schriftelijke afspraken maken omtrent toestemming tot seks mocht er zich iets voordoen inzake hun gezondheid en mentale wilsbekwaamheid. Net zoals men een wilsbeschikking kan maken voor euthanasie, het al dan niet verderzetten van een medische behandeling, of het afstaan van organen na overlijden, kan men een verklaring opstellen, een soort sekscontract waarbij men toestemt en aangeeft ook nog seks te willen hebben met de geliefde zelfs al is men dan mentaal niet meer in staat om toestemming te geven.

Inzake wetgeving is er in België heel weinig duidelijkheid omtrent toestemming geven en seksueel grensoverschrijdend gedrag zowel voor personen met een mentale handicap als voor personen die niet meer over hun volle mentale vermogens beschikken.  Ook hier zou men wetgevend werk mogen verrichten. In de partijprogramma’s van de politieke partijen die meededen met de recente verkiezingen stond helemaal niets omtrent seksualiteit en randthema’s zoals zwangerschap, voorbehoedsmiddelen, enz.

Mocht een situatie zoals het boven geschreven geval van Henri zich bij ons voordoen, zou eveneens de publieke opinie in rep en roer staan. Sommige mensen zouden begrip tonen, anderen zouden eveneens spreken over seksueel misbruik van een weerloos slachtoffer. Het is goed vooraf na te denken over de betekenis die men aan seks in een relatie wil geven op oudere leeftijd of bij een ziekte.

In 2007 onderzocht Agoge Eva Bossuyt aan de VUB in het kader van haar eindverhandeling in opdracht van Sensoa op welke manier intermediairs in rust- en verzorgingstehuizen (RVT’s) omgaan met seksuele behoeften van de bewoners. Uit het onderzoek toen bleek dat bewoners nog veel plezier beleven aan hun seksuele contacten maar dat er bij de verzorgenden nog veel taboes en vooroordelen leven. RVT’s hanteren nog al te vaak de visie dat hun bewoners alles, gaande van hun sociale contacten, de zeggenschap over hun financiën, hun capaciteiten, tot uiteindelijk het leven, verliezen. En dus ook hun seksuele behoeften. De respondenten uit het onderzoek verklaarden het gevoel te hebben dat ze moeten ingrijpen wanneer ze met seksualiteit geconfronteerd worden omdat ze denken dat de bewoners daar zelf niet competent genoeg voor zijn. Het zogenaamde begrip ‘incesttaboe’ is een andere verklaring waarom sommige verzorgenden vlug ingrijpen. Het incesttaboe houdt in dat de kinderen van seksueel actieve koppels zich niet kunnen of willen voorstellen dat hun ouders seksuele betrekkingen hebben. De intermediairs denken bij de seksuele contacten van bewoners aan hun eigen ouders en zijn daardoor vlugger geneigd om die seksualiteit te verbieden. Een bijkomend probleem is dat vele verzorgenden een zeer strikte definitie hanteren van wat seks hebben nu juist inhoudt. Door de enge betekenis worden senioren al snel in een aseksueel stereotype geduwd. Andere mogelijke belemmerende factoren zijn de familie, de infrastructuur van het RVT, de typische roddel cultuur en het gebrek aan een beleidsvisie over seksualiteit. Door dit gebrek moeten de verzorgenden dan vaak een beroep doen op hun eigen referentiekader en handelen naar eigen normen en waarden. Er zijn wel verzorgenden die wel openstaan voor de seksuele behoeften van de bejaarden. Zij zien de bewoners als personen met capaciteiten en willen de bewoners hun gang laten gaan. Zij willen dan ook alles in het werk stellen om hen een volwaardig seksueel leven te laten uitbouwen. (HLN 20/11/2007)

Volgens Eva Bossuyt moet het taboe rond seks in het rusthuis doorbroken worden. Er moet meer over gepraat worden. Rusthuizen moeten met elkaar en met hun personeel overleggen hoe ze omgaan met seks onder hun bewoners. (Het Nieuwsblad 22/11/2007)

Het nieuwe seksuele taboe in Nederland is de wens van ouderen om seksualiteit te ervaren. Dat vertelde de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) Kim Putters op 4 september 2014 tijdens de Johannes Rutgers Lezing in Amsterdam. “In de tijd gezien lijkt het nieuwe taboe rond seksualiteit dat ouderen seks hebben”, aldus Putters, die benadrukte dat Nederland in 2060 zo’n vijf miljoen mensen boven de 65 jaar telt. “Door het grotere aantal echtscheidingen is de wisseling van partner een steeds minder groot sociaal probleem. Dat beïnvloedt ook het seksueel gedrag van ouderen. Volgens Putters moet een ouderenomroep of de 50Plus-partij hier veel meer aandacht voor hebben. “Een krachtig pleidooi voor seksuele vrijheden in verpleeg- en verzorgingshuizen is geen overbodige luxe.”
Putters ging in zijn toespraak in op ontwikkelingen die de kijk op seksualiteit in Nederland hebben bepaald en veranderen. Zo zei de SCP-directeur dat technologie en sociale media steeds meer bepalen hoe Nederlanders met seksualiteit omgaan. Het besef dat alles online kan komen te staan heeft er inmiddels al toe geleid dat mensen voorzichtiger zijn geworden.

In de Engelse krant The Guardian (21/08/2014) bleek dan weer dat seksueel overdraagbare aandoeningen enorm toegenomen zijn bij personen boven 60 jaar in Engeland vaak ook omwille van een gebrek aan seksuele opvoeding of communicatie. Ondanks de mythe dat ons seksleven eindigt op het eerste zicht van een grijze haar, genieten toch nog veel 60-plussers  van een gezond libido. Het probleem is dat weinigen bereid zijn om dat toe te geven. Maar er is een gevoelige stijging van  seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) bij oudere personen en daarom mogen we niet langer zwijgen over hun seksuele gezondheid.  “Er is een probleem dat wij allemaal hebben. Het is een taboe dat al  generaties leeft”, zegt 67-jarige Roy uit Londen. “Als je praat over seks, dan ben je bestempeld als een vieze oude man of een pervert. Het zijn vooroordelen. ”

De gepensioneerde ambtenaar geeft toe dat zijn seksuele lust in de loop van de jaren is afgenomen, maar hij geniet nog steeds van de intimiteit die seks geeft in een relatie. U kunt een goede seksuele relatie op elke leeftijd hebben, benadrukt hij.  Ondanks de realiteit van een seksueel actieve oudere bevolking, echter, blijkt dat er weinig aandacht wordt besteed aan bjijkomenden aspectenv van seks, namelijk geslachtsziekten. Bewustmakingscampagnes over de gevaren van onbeschermde seks richten zich grotendeels op jongeren, terwijl de media nog steeds het stereotype beeld van ouderen als impotent en kuis of pervers voor ogen hebben.

Deze verwaarlozing door de maatschappij en de gezondheidszorg betekent dat seksueel overdraagbare infecties blijven stijgen bij oudere mensen. Cijfers van Volksgezondheid Engeland voor 2013 onthullen dat de  diagnoses van chlamydia, gonorroe, herpes en genitale wratten, in de leeftijdsgroep boven de 65 jaar, steeg met 8,2% ten opzichte van het voorgaande jaar – in totaal waren er 1.125 gevallen. Het aantal oudere mensen met HIV in het Verenigd Koninkrijk is ook groeiende.

Deze generatie van de ‘babyboomers’ werd seksueel actief op een moment dat de pil nog maar net begon op te komen. Stellen dachten alleen na  over het voorkomen van zwangerschap, niet dat er ook soa’s voorkomen.  Men gebruikte een condoom om te beschermen tegen niet zwanger worden, maar stond er niet bij stil dat het eigenlijk vooral ook bedoeld is om geen geslachtsziekten op te lopen. Nu de angst voor ongewenste zwangerschap is verdwenen, gebruikt men geen anticonceptie meer. Doordat ouderen veel meer seksueel actief zijn, ook met wisselende partners, ten gevolge van scheiding of weduwe/weduwnaarschap, stijgen bijgevolg ook de risico’s op SOA. Voor ouderen is er ook zekere schroom om nog naar condooms te gaan vragen in de apotheek, misschien wel om uitgelachen te worden. Ze weten soms ook niet hoe een condoom aan te doen. Sommige oudere mannen hebben erectieproblemen en zijn maar al te blij dat het nog eventjes lukt. Als ze dan ook nog een condoom moeten aan frutselen, is de erectie en het plezier over.  Daar komt nog bij dat ouderen door verminderde weerstand veel sneller vatbaar zijn voor ziektekiemen zodat risico’s op zware gevolgen na een minimale besmetting hoog zijn.
Het grootste obstakel voor seksueel gezondheidsadvies bij het bereiken van een oudere bevolking blijft echter onze voortdurende verlegenheid over het onderwerp. Sociale normen zijn echter aan het veranderen, zij het zeer langzaam. Ook naar ouderen moeten er bijgevolg campagnes opgezet worden : enerzijds dat seks echt nog mag, waar ook door ouderen, maar dat het wel veilig moet gebeuren.  Bij 60 plus mag men niet meer denken dat het hen niet kan overkomen.

Meer info : http://www.sekscontact.be

Gerard Gielen

Bronnen :

http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=F51KEKRA

http://www.huffingtonpost.com/2014/08/18/henry-rayhons-sex-abuse-rape-wife_n_5689079.html?utm_hp_ref=crime

http://www.desmoinesregister.com/story/news/politics/2014/08/15/rayhons-iowa-state-representative-arrested/14121039/

http://www.theguardian.com/society/2014/aug/21/over-60s-sex-education-sexual-health

© De copyrights van de hier weergegeven tekst(en)/foto's rusten bij de oorspronkelijke auteur(s). Geen overname tenzij met toestemming van de oorspronkelijke auteur(s). Vermelding op deze website is enkel om educatieve en/of wetenschappelijke redenen. Onderaan de informatie vindt u telkens zoveel mogelijk de originele bronnen voorzover ons bekend. Inden er auteursrechterlijke of privacyschendingen zijn, zijn die onvrijwillig door onbekendheid/onwetendheid en niet met opzet gebeurd. Mocht u het ongepast vinden dat uw eigen informatie/foto's/portretafbeeldingen op deze website worden vermeld of is er geen correcte bronvermelding naar uw informatie, contacteer dan gerardgielen@telenet.be met opgave van de betrokken schending van copyrights en de betrokken webpagina. De info zal dan zo snel mogelijk aangepast en/of verwijderd worden. We hopen op uw begrip bij een eventuele schending.

© This site is non commercial, only educational. All information is copyrighted from the original authors. If you find information or pictures on this site that are copyright to you, or that present you or relatives on the pictures and we have used them by accident without legal permission, please contact us immediately about the violation with link to the picture or webpage where you found it and the text or pictures will be removed asap. Contact gerardgielen@telenet.be in case. Thanks for your understanding for not respecting your privacy or copyrights by accident.

Praktijk voor seksuologische counseling, (partner)relatieproblemen, begeleiding bij seksueel trauma, specifieke seksuele voorkeuren, seksuele oriëntatie, enz. Locatie : Hasselt (Belgisch Limburg) Meer info http://www.seksuologiepraktijk.be

Print Friendly, PDF & Email