Verlamd van angst : herstellen na seksueel misbruik

Memorandum van de Vlaamse Vereniging voor Seksuologie nav de federale verkiezingen van 2019
Controversiële naakte psychotherapie in de jaren 70 vorige eeuw
Geschatte tijd om tekst te lezen: 5 minu(u)t(en)

Bron Anton Darius Thesollers www.unsplash.com

Dit boek legt uit welke instinctieve overlevingsreacties in werking treden tijdens en na seksueel misbruik.

De #Me-Too vloedgolf van voorjaar 2018 bracht het onderwerp van seksueel misbruik pertinent in de media. In sommige gevallen zijn er bij sommigen twijfels bij de geloofwaardigheid van de aanklachten van seksueel misbruik. Ook slachtoffers zelf zitten met schuldgevoelens als ze al klacht durven indienen. Het gaat dan niet zozeer om geloofd te worden, maar wel om hun eigen houding tijdens de misbruiksituatie.

Waarom heb ik niet gereageerd?

“Waarom heb ik niet geschreeuwd? Waarom heb ik mij niet verzet? Waarom heb ik niemand iets verteld? Waarom deed ik wat de dader vroeg?” “Waarom toonde mijn lichaam signalen van seksuele opwinding? Veel slachtoffers van seksueel misbruik kampen met deze vragen en durven zich uit schaamte niet uit te spreken, zelfs niet tegen vrienden of hulpverleners. Agnes Van Minnen, klinisch psychologe en expert op het gebied van PTSS/trauma en angst behandelde honderden slachtoffers van seksueel misbruik. In het taboedoorbrekend boek ‘Verlamd van angst’, legt zij uit welke instinctieve overlevingsreacties in werking treden tijdens en na seksueel misbruik en geeft ze handvatten om herstel na seksueel misbruik mogelijk te maken.

Ze helpt de lezer bij het begrijpen waarom slachtoffers ogenschijnlijk meewerken met het misbruik, waarom ze niet reageren, waarom het misbruik continueert. Op deskundige en invoelende wijze begeleidt Van Minnen bij het loslaten van het schuldgevoel. Ze verklaart waarom slachtoffers op een bepaalde manier reageren, waarom ze soms niets doen en verlammen, waarom ze soms zelfs meewerken, waarom ze het seksueel geweld zo lang verzwijgen: om te overleven. Deze inzichten bespoedigen niet alleen het herstel, maar kunnen er ook voor zorgen dat de cirkel van misbruik wordt doorbroken en de kans op herhaling afneemt.

Schaamte

In haar eigen therapeutische praktijk had Van Minnen ondervonden dat slachtoffers niet zozeer aarzelen om te vertellen over het seksueel misbruik op zich, maar zich vooral schaamden voor hun eigen reacties tijdens het seksueel misbruik. Soms vertellen de slachtoffers, zowel vrouwen maar ook mannen dat ze voor hun gevoel meegewerkt hebben aan het misbruik, door te gehoorzamen aan de dader of door wat ze tegen de dader hebben gezegd. Pas in de loop van de behandeling kwam naar boven over wat hen zo dwars zat. Van Minnen ging zich in de thematiek verdiepen en vanuit soortgelijke angstreacties bij dieren, kwam ze tot het besef dat de reacties normaal waren en het gedrag van de slachtoffers verklaard kan worden vanuit angst tijdens het misbruik. Hun reactie is een soort overlevingsdrang : survivors of sexual abuse. Het is niets om zich voor te schamen of om boos op zichzelf te zijn.

Overlevingsstrategieën

Het boek geeft antwoorden op de vragen waarom slachtoffers niets hebben gedaan tijdens het seksueel misbruik, waarom ze soms hebben meegewerkt, en waarom ze het zo lang hebben verzwegen. Om het seksueel misbruik te kunnen verwerken, moeten de schaamtegevoelens op zij gezet worden en kunnen ze uitgelegd worden vanuit overlevingsreacties. Deze overlevingsreacties zijn : voorkomen, voorzichtig zijn, vluchten, vechten, vrede bewaren, verzoenen, verzwijgen en verlammen. Bij de verschillende overlevingsreacties zijn diverse hersengebieden betrokken die zorgen voor uiteenlopende lichamelijke reacties. Overlevingsreacties zijn veelal automatisch, maar kunnen bijvoorbeeld bij jarenlang seksueel misbruik, strategisch worden. Er zit vaak een vaste volgorde in de manier van reageren op dreiging. Verlammen is de laatste overlevingsstrategie.

Seksueel opgewonden tijdens misbruik?

In het eerste deel van het boek bespreekt Van Minnen de hoger genoemde overlevingsreacties. Ze vertrekt altijd vanuit een concrete casus en koppelt daar theoretische inzichten en onderzoeksgegevens aan. Verder worden veel casussen gebruikt om de aangereikte inzichten te illustreren. Zo bespreekt ze bijvoorbeeld ook de rol van alcohol in de verschillende stadia, hoe daders pressiemiddelen gebruiken, hoe verzoening na misbruik kan bijdragen tot verder misbruik, enz. Ze gaat geen taboes uit de weg. Zo gaat een slachtoffer bij de overlevingsstrategie “vrede bewaren”, soms niet alleen volgen wat de dader opdraagt, maar ook actief dingen doen die de dader behagen, zodat deze minder boos of agressief wordt. Dat kan zelfs door seksuele handelingen bij hem of jezelf te verrichten of door bepaalde dingen te zeggen of door bijvoorbeeld te kreunen en te doen alsof men klaarkomt en geniet van de seks. Van Minnen benadrukt dat zelfs seksuele opwinding normaal kan zijn bij misbruik, gaande van een vochtige vagina tot klaarkomen bij een mannelijk slachtoffer. Maar tekenen van seksuele opwinding in lichamelijk opzicht staan helemaal los van hoe seks emotioneel beleefd wordt. Signalen van seksuele opwinding kan ook een gevolg van angst zijn. Vele slachtoffers beleven misbruik immers in een dissociatieve toestand. Om te overleven gaat men allerlei dingen doen die ogenschijnlijk vreemd lijken.

Herstellen na misbruik

In het tweede deel gaat de auteur verder in op herstellen na seksueel misbruik. Ze gaat dieper in op PTSS (posttraumatische stress stoornis) en het verwerkingsproces en behandelingswijzen zoals traumagerichte behandeling, exposure, EMDR. Ook thema’s zoals vigilantie (verhoogde waakzaamheid), vermijding, vijandigheid, verbittering, victimisatie, verlegenheid, seksuele problemen na misbruik, vereenzaming, schuldgevoelens overwinnen, verstijving, verlamming en verdoving bij herbeleving en het vergeten van misbruik komen aan bod.
Het boek richt zich rechtstreeks tot slachtoffers en de auteur spreekt de lezer in de ‘jij’ en ‘je’ vorm aan. Het boek is in eerste instantie geschreven voor slachtoffers om vanuit de vele casussen en theoretische inzichten het eigen misbruik een plaats te geven en de schaamtegevoelens te overwinnen. Maar het is zeker ook bruikbaar voor hulpverleners bij seksueel misbruik om zich enerzijds beter te kunnen inleven in de trauma’s die de slachtoffers meegemaakt hebben en anderzijds om meer gerichte vragen te stellen en bepaalde reacties tijdens en na het misbruik beter te kunnen begrijpen. Het boek eindigt met hulpverleningsinstanties, maar dan enkel voor Nederland.

Om het boek leesbaar te maken voor een breder publiek werkte de auteur alleen met noten, die nummersgewijs telkens bij betreffende paragrafen vermeld worden. Achteraan volgt dan een lange lijst in kleine druk van al de noten met de referenties. Wie op zoek wil naar de wetenschappelijke bronnen moet bijgevolg een inspanning doen om achteraan bij de nummers de juiste referentie te vinden. Een index of gewone literatuurlijst met extra leesbronnen ontbreekt.
Voor zowel slachtoffers als hulpverleners bij seksueel misbruik is het een echte aanrader. Het boek leest door de vele casussen heel vlot en is zeer toegankelijk door het eenvoudig uitleggen van wetenschappelijke inzichten.

Van Minnen, A.,(2017). Verlamd van angst. Herstellen na seksueel misbruik.  Amsterdam : Uitgeverij Boom. 220 blz.  ISBN 9789024408979

Bron

Gerard Gielen https://sociaal.net/boek/verlamd-van-angst/

© De copyrights van de hier weergegeven tekst(en)/foto's rusten bij de oorspronkelijke auteur(s). Geen overname tenzij met toestemming van de oorspronkelijke auteur(s). Vermelding op deze website is enkel om educatieve en/of wetenschappelijke redenen. Onderaan de informatie vindt u telkens zoveel mogelijk de originele bronnen voorzover ons bekend. Inden er auteursrechterlijke of privacyschendingen zijn, zijn die onvrijwillig door onbekendheid/onwetendheid en niet met opzet gebeurd. Mocht u het ongepast vinden dat uw eigen informatie/foto's/portretafbeeldingen op deze website worden vermeld of is er geen correcte bronvermelding naar uw informatie, contacteer dan gerardgielen@telenet.be met opgave van de betrokken schending van copyrights en de betrokken webpagina. De info zal dan zo snel mogelijk aangepast en/of verwijderd worden. We hopen op uw begrip bij een eventuele schending.

© This site is non commercial, only educational. All information is copyrighted from the original authors. If you find information or pictures on this site that are copyright to you, or that present you or relatives on the pictures and we have used them by accident without legal permission, please contact us immediately about the violation with link to the picture or webpage where you found it and the text or pictures will be removed asap. Contact gerardgielen@telenet.be in case. Thanks for your understanding for not respecting your privacy or copyrights by accident.

Print Friendly, PDF & Email